beschrijving_collaboration

Doel

Op deze pagina vindt u een korte beschrijving van het doel van het project. Een uitgebreidere beschrijving kunt u lezen in de projectaanvraag.

Wetenschappelijk onderwijsonderzoek naar samenwerkend leren kent een lange, rijke traditie. Vanaf het begin van de vorige eeuw zijn meer dan 1200 studies naar de effecten van samenwerkend leren op cognitieve, meta-cognitieve, affectief-motivationele en sociale leeropbrengsten uitgevoerd. Door diverse auteurs wordt samenwerkend leren aangeduid als een succesverhaal (zie bv. Johnson & Johnson, 2009, p. 374). De eerste reden hiervoor is de wijdverspreide, wereldwijde toepassing van samenwerkend leren in basis-, voortgezet- en hoger onderwijs (Gillies & Boyle, 2008; Sharan, 2010). De tweede reden betreft de uitkomsten van de bovengenoemde studies naar de effecten van samenwerkend leren. Veel van de studies die het effect van samenwerkend leren onderzochten, konden positieve effecten op bijvoorbeeld de leerprestaties of motivatie van leerlingen aantonen.

Door het grote aantal studies naar de effecten van samenwerkend leren ontstond eind vorige eeuw de behoefte aan systematische synthese van het effectonderzoek naar samenwerkend leren. Derhalve zijn sinds het begin van de jaren ’80 van de vorige eeuw diverse meta-analyses uitgevoerd (zie bijvoorbeeld Ginsburg-Block, Rohrbeck, & Fantuzzo, 2006; Kyndt et al., in press; Lou, Abrami, & d’Appolonia, & Miller, 2003; Rorhbeck, Ginsburg-Block, Fantuzzo, & Miller, 2003; Roseth et al., 2008). Deze meta-analyses hebben overtuigend laten zien dat samenwerkend leren een effectieve onderwijsstrategie kan zijn die bijvoorbeeld de leerprestaties van leerlingen kan bevorderen.

De genoemde meta-analyses beantwoorden een voor het onderwijs relevante vraag, namelijk: Wat is de meerwaarde van samenwerkend leren ten opzichte van andere vormen van onderwijs? Toch wordt dit zogenaamde effectonderzoek ook regelmatig bekritiseerd. De kritiek richt zich dan op de zogenaamde “black box”-benadering die in effectonderzoek wordt gehanteerd (zie bijvoorbeeld Bossert, 1988; Cohen, 1994; Dillenbourg, 1999; Pelled, Eisenhardt, & Xin, 1999). Door alleen het effect van samenwerkend leren te onderzoeken, blijft het moeilijk te verklaren waarom samenwerking binnen bepaalde groepen goed verloopt en leerzaam is, terwijl in andere groepen de samenwerking problematisch is en geen meerwaarde heeft (Barron, 2003; Cohen, 1994). Effectonderzoek negeert met andere woorden een belangrijke interveniërende variabele, de interactie tussen leerlingen tijdens het samenwerken. Verschillende onderzoekers (zie bijvoorbeeld Barron, 2003) hebben daarom gepleit voor procesonderzoek dat interactieprocessen zoals uitleg geven en uitleg vragen, co-constructie van kennis en het uitwisselen van argumenten bestudeert, om te achterhalen hoe en waarom deze processen bijdragen aan het leerproces van leerlingen. Daarnaast proberen processtudies te onderzoeken hoe de didactische vormgeving van samenwerkend leren (bv. de mate van afhankelijkheid tussen leerlingen, heterogeniteit van kennis in de groep, taakcomplexiteit) bepaalde interactieprocessen beïnvloedt. Processtudies beantwoorden dus een andere relevante vraag, namelijk: Welke interactieprocessen tussen leerlingen dragen bij aan de positieve leeropbrengsten van samenwerkend leren en hoe kan de didactische vormgeving van samenwerkend leren deze interactieprocessen stimuleren?

Hoewel de eerder uitgevoerde meta-analyses inzicht geven in de effecten van samenwerkend leren, is het voor het volledig kunnen begrijpen van de effecten van samenwerkend leren ook nodig te weten welke interactieprocessen een rol spelen tijdens samenwerking en hoe deze processen tot stand komen. Hoewel in de theorievorming rond samenwerkend leren nadrukkelijk wordt gewezen op de rol van interactieprocessen, zijn processtudies nog niet eerder aan een meta-analyse onderworpen.

De uitkomsten van deze meta-analyse kunnen van belang zijn voor leerkrachten die samenwerkend leren (willen) gebruiken in hun onderwijs. Hoewel samenwerkend leren veelvuldig gebruikt wordt, ook in Nederland (Veenman, Kenter, & Post, 2000), ervaren veel leerkrachten problemen bij het implementeren en gebruiken ervan in hun lessen (Gillies & Boyle, 2008; Sharan, 2010). Deze problemen hebben bijvoorbeeld betrekking op de interactieprocessen die plaatsvinden tijdens het samenwerken. Hoewel samenwerkend leren als uitgangspunt heeft dat de interactie tussen leerlingen bijdraagt aan hun leerproces, heeft onderzoek ook laten zien dat deze samenwerking niet altijd zonder problemen verloopt, bijvoorbeeld wanneer leerlingen meeliftgedrag vertonen (zie bijvoorbeeld Salomon & Globerson, 1989; Janssen, Erkens, Jaspers, & Kanselaar, 2007). Ook leerkrachten benoemen dat zij deze problemen regelmatig te ervaren wanneer hun leerlingen samenwerken (Gillies & Boyle, 2008). Daarnaast blijken leerkrachten moeite te hebben met het monitoren van de interacties tussen leerlingen en het effectief interveniëren wanneer problemen zich voordoen (Van de Pol, Volman, & Beishuizen, 2010; Van Leeuwen, Janssen, Erkens, & Brekelmans, 2013). Voor het effectief begeleiden van samenwerkende leerlingen is het nodig om te begrijpen welke interactieprocessen bijdragen aan de leerprestaties van leerlingen en om te begrijpen hoe de didactische vormgeving van samenwerkend leren bijdraagt aan het ontstaan van bepaalde interactieprocessen.

Het huidige onderzoek zal daarom bestaan uit een meta-analyse van procesonderzoek op het terrein van samenwerkend leren met als doel de volgende twee onderzoeksvragen te beantwoorden:

  1. Hoe beïnvloedt de didactische vormgeving van samenwerkend leren (o.a., mate van afhankelijkheid, groepssamenstelling) de interactieprocessen tussen leerlingen?
  2. Hoe beïnvloeden interactieprocessen tussen leerlingen de leeropbrengsten van samenwerkend leren?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>